B2B a etat: co zmienia reforma PIP i kiedy trzeba się obawiać

Reforma Państwowej Inspekcji Pracy, która weszła w życie 8 lipca 2024 roku, zmienia zasady kontroli umów B2B i daje inspektorom narzędzia do walki z fikcyjnym samozatrudnieniem, ale nie oznacza całkowitego zakazu kontraktów biznesowych.

Najgłośniejszym zapisem reformy jest możliwość wydawania przez okręgowych inspektorów pracy decyzji dotyczących umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B, które w praktyce mają cechy zwykłego zatrudnienia na etacie. Janusz Krasoń, główny inspektor pracy, wyjaśnił w programie “Newsroom” Wirtualnej Polski, że nowe przepisy mają być stosowane wobec tzw. fikcyjnego samozatrudnienia — sytuacji, gdy przedsiębiorca formalnie wystawia fakturę, ale pracuje tak samo, jak pracownik zatrudniony na etacie.

Czy umowy B2B są teraz nielegalne?

Nie. Umowy B2B nadal są legalną i dopuszczalną formą współpracy. Szef PIP podkreślił, że kontrakty B2B mogą być prawidłowo wykorzystywane w wielu branżach. Inspekcja ma eliminować wyłącznie sytuacje, w których strony zawierają umowę biznesową po to, aby ominąć przepisy prawa pracy.

Prawidłowo zawarte kontrakty, w których przedsiębiorca sam organizuje swoją działalność i ponosi związane z nią ryzyko, nie mają być automatycznie przekształcane w etaty. Najważniejsze będą rzeczywiste warunki wykonywania pracy, a nie nazwa podpisanej umowy.

Po czym PIP pozna, że kontrakt B2B powinien być etatem?

Inspekcja będzie badać rzeczywiste warunki współpracy. Ryzyko zakwestionowania B2B pojawi się szczególnie wtedy, gdy dana osoba:

• pracuje pod stałym kierownictwem firmy,
• pracuje w narzuconych godzinach i miejscu,
• nie ma samodzielności w organizacji swojej działalności,
• nie ponosi ryzyka biznesowego,
• wykonuje pracę na wyłączność dla jednego podmiotu.

To podstawowe cechy stosunku pracy wskazane w artykule 22 Kodeksu pracy. Jeśli współpraca rzeczywiście je spełnia, może zostać zakwestionowana — niezależnie od nazwy podpisanej umowy.

Czy PIP rozpocznie masowe kontrole samozatrudnionych?

Nie — przynajmniej do końca 2026 roku. Janusz Krasoń zapewnił, że PIP nie planuje żadnych “dywanowych nalotów” na przedsiębiorców korzystających z kontraktów B2B.

W pierwszych miesiącach obowiązywania nowych przepisów inspektorzy mają reagować przede wszystkim na skargi. Oznacza to, że kontrola może rozpocząć się na przykład po zgłoszeniu osoby, która uważa, że została wypchnięta z etatu na działalność gospodarczą, mimo że sposób wykonywania przez nią pracy się nie zmienił.

PIP będzie mogła jednak skuteczniej korzystać z informacji znajdujących się w bazach Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Krajowej Administracji Skarbowej. Inspektorzy mają na podstawie analizy danych typować firmy, w których występuje podwyższone ryzyko omijania prawa pracy. Badane mogą być między innymi historia zatrudnienia, charakter współpracy oraz rzeczywiste przepływy finansowe pomiędzy firmą a osobą prowadzącą działalność.

Procedura przekształcenia B2B w etat

Inspektor pracy nie może od razu zmienić B2B w umowę o pracę — to nie będzie automatyczna ani jednoosobowa decyzja.

Procedura wygląda następująco:

1. Kontrola — PIP przeprowadzi kontrolę i ustali, czy współpraca rzeczywiście spełnia warunki stosunku pracy.
2. Zalecenia — W przypadku wykrycia naruszeń firma otrzyma polecenie ich usunięcia.
3. Decyzja — Dopiero jeśli firma nie zastosuje się do zaleceń, inspektor będzie mógł wystąpić do okręgowego inspektora pracy o wydanie decyzji przekształcającej umowę.
4. Odwołanie — Od decyzji będą mogli odwołać się zarówno pracodawca, jak i osoba świadcząca pracę. Sprawę rozpatrzy sąd pracy, a złożenie odwołania wstrzyma wykonanie decyzji do czasu wydania orzeczenia.

Ile będzie wynosiła pensja po zmianie B2B na etat?

Nie ma zasady, zgodnie z którą kwota otrzymywana dotychczas na fakturze stanie się wynagrodzeniem netto na umowie o pracę. Wysokość pensji będzie zależała od ustaleń pomiędzy stronami oraz warunków umowy o pracę. Sama decyzja dotycząca charakteru zatrudnienia nie wyznacza automatycznie wynagrodzenia netto pracownika.

To ważne rozróżnienie, bo na kontrakcie B2B miesięczna wypłata może być wyższa, ponieważ przedsiębiorca inaczej rozlicza podatki i składki. Jednak szef PIP zwrócił uwagę, że część samozatrudnionych nie płaci składek odpowiadających rzeczywistemu poziomowi osiąganych dochodów. W przyszłości może się to przełożyć na niższą emeryturę.

Co to oznacza dla przedsiębiorców?

Reforma PIP zmienia krajobraz dla osób na B2B, ale nie w taki sposób, jak mogłoby się wydawać. Zamiast całkowitego zakazu kontraktów biznesowych, wprowadza ona bardziej rygorystyczną kontrolę rzeczywistych warunków pracy.

Dla pracodawców oznacza to konieczność bardziej uważnego spojrzenia na warunki współpracy — nie wystarczy już, że umowa nosi nazwę “B2B”. Dla samozatrudnionych to sygnał, że jeśli rzeczywiście pracują jak pracownicy na etacie, mogą mieć prawo do ochrony wynikającej z Kodeksu pracy.

Osoba na B2B nie ma automatycznie praw takich jak pracownik — między innymi ustawowo zagwarantowanego płatnego urlopu oraz pełnej ochrony wynikającej z Kodeksu pracy. Janusz Krasoń ocenił, że “umowa B2B jest ciut korzystniejsza od umowy o pracę, ale tylko pozornie”.

Czy trzeba zamknąć działalność po zmianie B2B na etat?

Nie. Przekształcenie jednego kontraktu B2B w umowę o pracę nie oznacza automatycznej likwidacji jednoosobowej działalności gospodarczej. Pracownik może nadal prowadzić firmę i wykonywać w wolnym czasie inne, rzeczywiście biznesowe zlecenia. To właściciel działalności będzie musiał ocenić, czy dalsze utrzymywanie firmy jest mu potrzebne i opłacalne.

Janusz Krasoń podkreślił: “Jedno z drugim nie ma nic wspólnego”. Decyzję o zamknięciu albo dalszym prowadzeniu firmy podejmuje sam przedsiębiorca.

Jak sprawdzić, czy prawidłowo korzystasz z B2B?

Pracodawca lub przedsiębiorca może wystąpić do PIP o indywidualną interpretację dotyczącą stosowanego modelu zatrudnienia. Inspekcja oceni opisane warunki współpracy i wskaże, czy są zgodne z prawem. Zastosowanie się do interpretacji ma chronić firmę przed sankcjami ze strony PIP.

Interpretacja będzie wiążąca dla organów inspekcji właściwych dla danego podmiotu, o ile nie zmienią się okoliczności sprawy. Najważniejsze będzie jednak sprawdzenie nie samej treści kontraktu, lecz codziennej praktyki. Nawet umowa nazwana “kontraktem B2B” może zostać zakwestionowana, jeżeli w rzeczywistości przedsiębiorca pracuje pod stałym kierownictwem firmy, w narzuconych godzinach i miejscu, bez samodzielności charakterystycznej dla prowadzenia biznesu.