AImatyzacja a przyszłość pracy: wizja Demisa Hassabisa

Sztuczna inteligencja nie tylko zmieni zawody, ale może fundamentalnie przekształcić strukturę społeczeństwa, pracę i demokrację — ostrzega Demis Hassabis, CEO Google DeepMind i laureat Nagrody Nobla z chemii za 2024 rok za stworzenie systemu AlphaFold.

W przeciwieństwie do wielu szefów firm technologicznych, którzy obiecują, że AI stworzy nowe zawody, Hassabis dostrzega możliwość znacznie bardziej radykalną: pracę mogą czekać zmiany, które sięgają samych fundamentów naszego społeczeństwa. Jego wizja przyszłości to nie tylko zmiana zawodów, ale zmiana filozofii politycznej, teorii ekonomicznej i sposobu myślenia o sensie życia.

Jak AI zmieni pracę w ciągu 5-10 lat?

Hassabis uważa, że w ciągu następnych pięciu do dziesięciu lat powstanie system dysponujący pełnym zakresem ludzkich zdolności poznawczych. Nie będzie to zaledwie model piszący teksty czy analizujący dokumenty — będzie to technologia zdolna tworzyć hipotezy, dokonywać odkryć i rozwiązywać problemy, których człowiek wcześniej nie potrafił nawet właściwie zdefiniować.

Wpływ takiej technologii może być większy niż wpływ rewolucji przemysłowej, a nadejść znacznie szybciej. W najbliższym etapie Hassabis przewiduje powstawanie zespołów złożonych z ludzi i agentów AI. Systemy będą przejmowały:

• wyszukiwanie informacji
• analizę materiałów
• przygotowywanie wariantów rozwiązań
• powtarzalne czynności

Człowiek pozostanie odpowiedzialny za określenie celu, wybór kierunku i podjęcie ostatecznych decyzji. Oznacza to, że praca stanie się bardziej koncepcyjna, a mniej operacyjna.

Czy AI musi odbierać pracę, czy może tworzyć nowe możliwości?

Hassabis sprzeciwia się firmom, które traktują sztuczną inteligencję głównie jako narzędzie redukcji zatrudnienia. Jeśli programista staje się dzięki modelom AI kilka razy bardziej produktywny, przedsiębiorstwo ma dwie opcje:

Opcja	Konsekwencja	Przykład
Zwiększenie ambicji	Realizacja kilka razy więcej projektów	Google prowadzące więcej badań
Cięcie kosztów	Zatrudnienie kilka razy mniej osób	Firma pod presją udziałowców

Hassabis uważa, że wykorzystywanie AI wyłącznie do cięcia kosztów świadczy o braku wyobraźni. Jednak ta wizja organizacji znajdujących się na szczycie technologicznego wyścigu może być niedostępna dla firm działających na dojrzałych rynkach, pod presją udziałowców. O wyborze nie decyduje technologia, lecz właściciele kapitału i zarządy.

Czym grozi połączenie AI z robotyką?

Dotychczasowa historia automatyzacji przebiegała według jednego schematu: gdy pewne zawody ulegały automatyzacji, ludzie przenosili się do kolejnych sektorów. Jednak jeśli powstanie AI zdolna wykonywać większość pracy poznawczej, a następnie zostanie połączona z robotyką, ten scenariusz może się załamać.

System o ogólnych zdolnościach będzie potrafił nauczyć się również nowych zawodów. Problemem przestanie być przekwalifikowanie pracownika. Pojawi się fundamentalne pytanie: czy gospodarka nadal będzie go potrzebowała?

Hassabis nie ukrywa, że jest to najpoważniejszy scenariusz zagrożenia dla struktury zatrudnienia. Dyskusja o najbliższych redukcjach etatów jest zaledwie początkiem większej zmiany — tej, która dotyczy samego miejsca pracy w społeczeństwie.

Optymistyczny scenariusz: radykalna obfitość

Aby uniknąć katastrofy społecznej, Hassabis opiera się na idei radykalnej obfitości. AI ma przyspieszyć odkrywanie:

• nowych leków
• innowacyjnych materiałów
• wydajnych baterii
• czystych źródeł energii

Tania energia mogłaby umożliwić odsalanie wody, zautomatyzowaną produkcję i obniżenie kosztów podstawowych dóbr. Coraz mniejsza część gospodarki opierałaby się wtedy na niedoborze, a dobra i usługi byłyby dostępne dla większości ludzi.

Jednak Hassabis nie zakłada, że większa produktywność automatycznie rozwiąże problemy społeczne. Przyznaje, że owoce technologicznego postępu muszą zostać sprawiedliwie rozdzielone. Wie również, że obfitość energii i towarów nie zlikwiduje pragnienia statusu, kontroli i władzy. Nadal ograniczone pozostaną: ziemia, uwaga, prestiż, wpływy polityczne i dostęp do najważniejszych decyzji.

Co to oznacza dla demokracji i praw człowieka?

Najbardziej radykalny fragment myślenia Hassabisa dotyczy przyszłości demokracji. Zachodnie systemy polityczne mogły rozwinąć się między innymi dlatego, że państwo i kapitał potrzebowały ludzkiej pracy. Obywatele mieli siłę wynikającą z możliwości jej wstrzymania — mogą strajkować, mogą odmówić współpracy, mogą negocjować warunki.

Jeśli produkcja, administracja, wojsko i usługi zostaną zautomatyzowane, człowiek może stracić tę kartę przetargową. Nadal będzie obywatelem, ale jego ekonomiczna niezbędność stanie się znacznie mniejsza. Władza obywatela nie wynika przecież wyłącznie z konstytucji — zależy również od tego, czy instytucje potrzebują jego pracy, wiedzy, podatków i uczestnictwa.

Społeczeństwo, w którym bogactwo produkuje zamknięta infrastruktura należąca do kilku organizacji, może zachować demokratyczne procedury, a jednocześnie utracić demokratyczną równowagę. Obywatele mogą pozostać formalnie wolni, lecz ekonomicznie pozbawionym wpływu.

Oddzielenie praw człowieka od wartości na rynku pracy

Jednym z najważniejszych wyzwań przyszłości będzie więc oddzielenie praw człowieka od jego wartości na rynku pracy. Jeśli dostęp do dochodu, mieszkania, ochrony zdrowia i społecznego uznania nadal będzie zależał od zatrudnienia, AImatyzacja może stworzyć klasę ludzi formalnie wolnych, lecz ekonomicznie pozbawionych wpływu.

Dochód podstawowy mógłby rozwiązać część problemu materialnego, ale nie zapewni automatycznie podmiotowości, statusu ani poczucia uczestnictwa. Praca organizuje dzień, wyznacza cele, tworzy relacje i pozwala odpowiedzieć na pytanie o własne miejsce w społeczeństwie. Nawet zajęcie frustrujące może zapewniać strukturę, której brak staje się widoczny dopiero po jej utracie.

Czy będziemy mieć więcej wolnego czasu?

Hassabis zakłada, że w świecie obfitości ludzie będą mieć więcej wolnego czasu. Większą rolę mogą zacząć odgrywać sztuka, sport, medytacja, gry i aktywności niewykonywane ze względu na ekonomiczną użyteczność.

Jednak to nie jest gotowa teoria życia po pracy. Hassabis nie wyjaśnia, kto skróci tydzień pracy, jak zostanie podzielony wzrost produktywności ani w jaki sposób osoby pozbawione zatrudnienia zachowają dostęp do zasobów. Więcej wolnego czasu może oznaczać swobodę, twórczość i życie rodzinne, ale może również oznaczać przymusową bezczynność, utratę dochodu i izolację.

Różnica pomiędzy wolnością od pracy a wykluczeniem z pracy jest przede wszystkim różnicą polityczną. Dla wielu osób praca jest głównym źródłem statusu i poczucia, że są potrzebni. Nie wystarczy więc powiedzieć ludziom, żeby zaczęli malować, medytować albo spędzać więcej czasu z rodziną.

Co to oznacza dla Ciebie dzisiaj?

Wizja Hassabisa może wydawać się odległa, ale implikacje są praktyczne już teraz:

Dla pracowników: Inwestuj w umiejętności, które AI nie może łatwo przejąć — kreatywność, empatia, podejmowanie decyzji, przywództwo. Rozwijaj zdolność do współpracy z systemami AI, a nie konkurencji z nimi. Monitoruj, jak Twoja branża zmienia się w stosunku do technologii.

Dla pracodawców: Decyzja, czy AI będzie narzędziem wzrostu, czy redukcji, zależy od Ciebie. Firmy, które inwestują zyski w nowe projekty zamiast cięcia etatów, budują długoterminową przewagę konkurencyjną i lojalność pracowników.

Dla decydentów politycznych: Konieczne są nowe ramy prawne, które oddzielą prawa człowieka od jego wartości na rynku pracy. Bez tego AImatyzacja może wzmocnić nierówności zamiast je zmniejszyć.

Dla społeczeństwa: Już dziś możemy dyskutować o tym, jak chcemy, żeby przyszłość wyglądała. Sposób wdrażania technologii decyduje, kto zostanie jej właścicielem i kto przejmie zyski. Nie jest to tylko problem techniczny — to problem polityczny i społeczny.

Hassabis pozostaje optymistą. Zakłada, że rozwiązanie problemów energii, chorób i niedoboru zasobów może zmniejszyć skalę konfliktów. Nie ma jednak gwarancji, że technologiczna obfitość zmieni logikę rywalizacji o władzę. Społeczeństwa nie walczą wyłącznie o jedzenie i energię — walczą również o dominację, tożsamość i prawo decydowania o innych.