Polacy pracują krócej niż Europa. Jak wydłużyć aktywność zawodową?

Polacy należą do najmniej aktywnych zawodowo społeczeństw w Unii Europejskiej — osoby kończące w Polsce 15. rok życia będą pracować średnio zaledwie 36 lat, podczas gdy unijna średnia wynosi 37,5 roku.

Dane Polskiego Instytutu Ekonomicznego, oparte na statystykach Eurostatu, pokazują wyraźnie: Polska zajmuje siódme miejsce od końca w rankingu długości życia zawodowego wśród 27 państw członkowskich UE. Poniżej Polski znalazły się jedynie Rumunia, Włochy, Bułgaria, Grecja, Chorwacja, Belgia i Luksemburg. Ta pozycja ma znaczące konsekwencje dla polskiego rynku pracy, systemu emerytalnego i przyszłości zawodowej milionów Polaków.

Jak wygląda sytuacja w Europie? Porównanie krajów

Czołówkę rankingu zajmują gospodarki zachodniej i północnej Europy, gdzie wskaźnik długości życia zawodowego przekracza 40 lat. Niemcy, Holandia i kraje skandynawskie wyraźnie wyprzedzają Polskę. Różnica między liderami a Polską sięga kilku lat aktywności na rynku pracy — co w skali całej kariery zawodowej to znaczący czas, podczas którego można zdobywać doświadczenie, zarabiać i gromadzić oszczędności emerytalne.

Kraj/Region	Długość życia zawodowego (lata)	Pozycja w UE
Niemcy	ponad 40	czołówka
Holandia	ponad 40	czołówka
Kraje skandynawskie	ponad 40	czołówka
Średnia UE	37,5	—
Polska	36	7. od końca
Włochy	poniżej średniej	2. od końca
Bułgaria	poniżej średniej	3. od końca

Co to oznacza dla polskiego pracownika? Przez kilka lat krócej możesz zarabiać, rozwijać umiejętności i budować stabilność finansową. W długoterminowej perspektywie oznacza to również niższe emerytury i większą presję na system emerytalny.

Zdrowie nie wyjaśnia wszystkiego — rola czynników instytucjonalnych

Wydawałoby się, że długość życia zawodowego zależy przede wszystkim od stanu zdrowia społeczeństwa. Polski Instytut Ekonomiczny zwrócił jednak uwagę na paradoks: osoba urodzona w 2024 roku powinna przeżyć średnio niemal 65 lat bez poważnych czy umiarkowanych problemów zdrowotnych (średnia UE wynosi 65,2 roku). Od 2015 roku długość życia w zdrowiu w Polsce wzrosła o 2,4 roku, a u kobiet aż o 6 lat. Mimo to Polska wciąż pracuje krócej niż średnia europejska.

Dowodem, że zdrowie to nie wszystko, są państwa południowej Europy: Włochy, Grecja, Hiszpania czy Bułgaria. Mimo relatywnie dłuższego życia ich mieszkańcy pracują krócej niż średnia unijna. Odwrotną sytuację zaobserwowano w Niemczech, Holandii czy Finlandii — tam czas życia w zdrowiu jest niższy, a staż pracy przekracza 40 lat.

To pokazuje, że kluczową rolę odgrywają czynniki instytucjonalne: przepisy prawa pracy, elastyczność zatrudnienia, kultura pracy, dostęp do szkoleń dla pracowników starszych i wsparcie dla osób chcących pracować dłużej.

Elastyczne zatrudnienie — przykład Austrii i lekcja dla Polski

Jednym z najważniejszych czynników wydłużających aktywność zawodową jest dostęp do elastycznych form zatrudnienia dla osób starszych. W Austrii udział pracowników w wieku 55-64 lat zatrudnionych na niepełny etat wynosi 32 procent. W Polsce — zaledwie 8 procent.

Ta różnica jest symptomatyczna. Praca na niepełny etat dla osób zbliżających się do emerytury pozwala:

• Stopniowo przechodzić na emeryturę — zamiast резкого przejścia z pracy na emeryturę, pracownik może pracować mniej godzin, utrzymując dochód i aktywność zawodową.
• Łączyć pracę z opieką nad rodziną — osoby w wieku 55-64 lat często opiekują się wnukami lub rodzicami, a praca na część etatu pozwala na pogodzenie obu obowiązków.
• Zachować umiejętności i kontakty zawodowe — pracownik nie traci kompetencji i sieci zawodowej, co ułatwia powrót do pełnego zatrudnienia w razie potrzeby.
• Zmniejszyć ryzyko zdrowotne — mniej godzin pracy oznacza mniejsze obciążenie fizyczne i psychiczne.

Polska ma znaczący potencjał w tej dziedzinie. Wzrost udziału pracowników 55-64 lat w niepełnym zatrudnieniu z 8 do choćby 20 procent mogłoby wydłużyć średnią długość życia zawodowego o kilka miesięcy, a dla całej ekonomii oznaczałoby dodatkowe miliardy złotych w podatków i składek ubezpieczeniowych.

Pozytywny trend ostatnich lat — czy Polska dogania Europę?

Jest jednak powód do optymizmu. W okresie 2015-2025 Polska wykazała szybszy wzrost aktywności zawodowej niż średnia europejska. Długość życia zawodowego w Polsce wzrosła o 3,3 roku, podczas gdy średnia dla całej Unii wyniosła 2,7 roku. Oznacza to, że Polska zmienia się szybciej niż inne kraje, choć wciąż z pozycji poniżej średniej.

Największy postęp osiągnęły jednak Węgry, gdzie wskaźnik wydłużył się o niemal 5 lat, oraz Holandia z wzrostem o 4 lata. To pokazuje, że zmiana jest możliwa — wymaga jednak konsekwentnych działań politycznych i zmian w mentalności pracodawców.

Co to oznacza dla Ciebie jako pracownika?

Jeśli jesteś w Polsce i masz ponad 50 lat, ta statystyka bezpośrednio dotyczy Twojej przyszłości. Krótsza aktywność zawodowa oznacza:

• Niższe emerytury — mniej lat pracy = mniej składek ubezpieczeniowych, a tym samym niższe świadczenia emerytalne.
• Większą presję na rynek pracy dla osób starszych — jeśli mniej osób pracuje po 55. roku życia, pracodawcy mogą być mniej skłonni zatrudniać osoby z tej grupy wiekowej.
• Potrzebę samodzielnego planowania emerytury — emerytura z ZUS może być niewystarczająca, dlatego warto inwestować w prywatne oszczędności emerytalne i ubezpieczenia.

Jednocześnie, jako pracownik, możesz działać proaktywnie: rozwijaj umiejętności, pozostań aktywny zawodowo, szukaj elastycznych form zatrudnienia, które pozwolą Ci pracować dłużej bez przytłoczenia.

Jeśli jesteś pracodawcą, dane pokazują, że inwestycja w elastyczne formy zatrudnienia dla osób starszych to nie tylko kwestia społeczna — to również biznes. Pracownicy doświadczeni, pracujący na część etatu, często wykazują wysoką lojalność i produktywność.

Perspektywy na przyszłość

Polska stoi przed wyborem. Może dalej pozostać w ogonie europejskiego rankingu, licząc na naturalny wzrost aktywności zawodowej. Albo może skopiować rozwiązania krajów liderów: wprowadzić elastyczne formy zatrudnienia, wspierać szkolenia dla pracowników starszych, zmienić przepisy prawa pracy, aby ułatwiały pracę po 55. roku życia.

Trend ostatnich lat pokazuje, że zmiana jest możliwa. Polska przyspieszyła wzrost aktywności zawodowej szybciej niż średnia UE. Jeśli ten tempo się utrzyma i zostanie wsparte odpowiednimi reformami instytucjonalnymi, za kilka lat Polska mogłaby przesunąć się wyżej w rankingu europejskim — a to oznaczałoby dłuższe kariery, wyższe emerytury i bardziej stabilny system emerytalny dla milionów Polaków.