Bezrobocie młodych a cięcia na aktywizację: co warto wiedzieć

Bezrobocie wśród osób w wieku 15–24 lata w drugim kwartale wyniosło 11 proc., podczas gdy ogólna stopa bezrobocia to 3,2 proc. Ta różnica jest najlepszym punktem wyjścia do zrozumienia, dlaczego start zawodowy jest dziś trudniejszy niż dla reszty rynku, a jednocześnie dlaczego decyzje o finansowaniu aktywizacji mają bezpośrednie znaczenie dla młodych.

Dlaczego młodym trudniej znaleźć pierwszą pracę?

Młody człowiek wchodzący na rynek konkuruje nie tylko z innymi początkującymi, lecz także z kandydatami, którzy mają już doświadczenie. Dane Pracuj.pl pokazują wyraźny kierunek zmian: w 2025 roku liczba ofert dla juniorów spadła o 4 proc. rok do roku, a oferty dla seniorów wzrosły o 77 proc. Pracodawcy coraz częściej szukają osób gotowych do pracy od pierwszego dnia, co przesuwa ciężar na kandydatów bez stażu.

Warto też pamiętać o skali regionalnej. Dwucyfrowe bezrobocie utrzymuje się w 111 powiatach, więc problem nie dotyka wszystkich tak samo. Młody mieszkaniec powiatu z wysokim wskaźnikiem bezrobocia ma zwykle mniej lokalnych ofert i większą potrzebę przeprowadzki lub dojazdów.

Co wynika z porównania wskaźników?

Iloraz obu stóp bezrobocia wynosi ok. 3,4, co jasno pokazuje, że to grupa wiekowa wymagająca szczególnej uwagi. Dla kandydata oznacza to konieczność aktywnego budowania doświadczenia już na etapie szkoły lub studiów, a nie dopiero po ich zakończeniu.

Jakie programy aktywizacyjne są dostępne i ile osób obejmą?

W tym roku ministerstwo planuje objąć aktywnymi programami rynku pracy 84 tys. osób. Struktura tego wsparcia jest zróżnicowana:

Staż i praca subsydiowana to najczęściej wybierane narzędzia dla osób bez doświadczenia, ponieważ łączą naukę zawodu z realnym wejściem na rynek. Szkolenia są natomiast przydatne, gdy kandydat chce zmienić kierunek lub uzupełnić konkretne kompetencje.

Jak wygląda budżet tych działań?

Środki na aktywizację mają spaść z ok. 3,6 mld zł w 2025 roku do ok. 2,1 mld zł w 2026 roku. Różnica rzędu ok. 1,5 mld zł oznacza, że część działań w poszczególnych regionach będzie musiała zostać ograniczona. W niektórych województwach cięcia sięgają 70 i 87 proc.

Ministerstwo podkreśla, że ograniczenie nie wynikało z jego decyzji i że resort chciał przeznaczyć więcej pieniędzy. Braki mają być częściowo uzupełniane z rezerwy Funduszu Pracy, a na przyszły rok zaplanowano o 150 mln zł więcej niż w bieżącym budżecie aktywizacyjnym.

Czy zwolnienia grupowe zwiększają zagrożenie dla młodych?

Według wiceminister Małgorzaty Baranowskiej liczba zwolnień grupowych w tym roku jest niższa niż rok wcześniej. Resort wskazuje jednocześnie, że część z nich wiąże się z automatyzacją i robotyzacją produkcji i usług. To ważna wskazówka dla młodych: zawody rutynowe są bardziej narażone na zmiany technologiczne, a osoby z umiejętnościami cyfrowymi i analitycznymi mają większą elastyczność.

Jak przygotować się do startu w tej sytuacji?

1. Sprawdź lokalne programy. Urzędy pracy w powiecie informują o dostępnych stażach, pracach subsydiowanych i szkoleniach. Ponieważ część środków jest ograniczana regionalnie, warto działać szybko.
2. Zbuduj doświadczenie zanim zaczniesz szukać. Praktyki studenckie, wolontariat i projekty portfolio zastępują wymóg lat pracy, który wielu pracodawców stawia.
3. Rozważ dojazd lub zmianę miejsca. Dwucyfrowe bezrobocie w tylu powiatach oznacza, że oferty mogą być rozproszone geograficznie.
4. Inwestuj w kompetencje odporne na automatyzację. Komunikacja, rozwiązywanie problemów i obsługa narzędzi cyfrowych zyskują znaczenie niezależnie od branży.

Co to oznacza dla Ciebie?

Dla osoby, która dopiero wchodzi na rynek, spadek środków na aktywizację oznacza mniejszą pewność dostępu do stażu czy dotowanego zatrudnienia, zwłaszcza w regionach z najwyższym bezrobociem. Nie oznacza to jednak, że drzwi są zamknięte. Najlepiej działać wcześnie: sprawdzić ofert w urzędzie pracy, budować portfolio i szukać pracy w kilku kanałach jednocześnie. Osoby już zatrudnione powinny z kolei zwrócić uwagę na rozwój kompetencji, bo to właśnie zmiany technologiczne najszybciej przesuwają granice między zawodami.