Osoby z chorobami przewlekłymi na rynku pracy: jak zmienić system

Choroby przewlekłe stanowią znaczący problem społeczny i gospodarczy na polskim rynku pracy, dotykając miliony pracowników i wpływając na ich możliwość utrzymania zatrudnienia.

Skala problemu: ile osób zmaga się z chorobami przewlekłymi?

Badania wskazują, że ponad połowa populacji Polski boryka się z chorobami przewlekłymi. Wśród osób w wieku produkcyjnym — czyli tych aktywnych zawodowo — odsetek sięga ponad 23%. To oznacza, że niemal co czwarty pracownik ma do czynienia z długotrwałymi problemami zdrowotnymi, które mogą wpływać na jego wydajność, absencję czy możliwość pełnienia określonych funkcji.

Dla pracodawców i systemu opieki społecznej stanowi to wyzwanie wymagające systemowych rozwiązań. Osoby z chorobami przewlekłymi nie są grupą jednorodną — ich potrzeby różnią się w zależności od rodzaju schorzenia, jego stopnia zaawansowania i wpływu na zdolność do pracy.

Jakie zmiany proponują eksperci i organizacje?

W odpowiedzi na skalę problemu, Koalicja „Inkluzywni w zatrudnianiu” działająca przy Związku Pracodawców Polskich opracowała konkretne postulaty zmian systemowych. Propozycje były przedmiotem dyskusji podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Inkluzywności w Zatrudnieniu, które odbyło się w Sejmie 17 września 2026 roku.

Uczestnicy spotkania, w tym przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, omawiali dwa kluczowe kierunki reform:

Pierwszy postulat dotyczy utworzenia specjalistycznego funduszu wspierającego pracodawców zatrudniających osoby z ograniczeniami zdrowotnymi. Fundusz miałby funkcjonować w ramach istniejącego systemu finansowania zatrudnienia, oferując wsparcie finansowe i doradcze dla firm, które podejmą się adaptacji stanowisk pracy czy udzielenia pracownikom elastycznych warunków.

Drugi postulat zmierza do gruntownej reformy systemów wsparcia pracowniczego w samych przedsiębiorstwach. Chodzi o zmianę sposobu funkcjonowania zakładowych funduszy świadczeń socjalnych, aby lepiej odpowiadały na rzeczywiste potrzeby pracowników z chorobami przewlekłymi — na przykład poprzez dofinansowanie rehabilitacji, badań kontrolnych czy wyposaży stanowisk w urządzenia ułatwiające pracę.

Przykład dobrej praktyki: program Amazon dla osób niesłyszących

Nie trzeba czekać na zmiany legislacyjne, aby zobaczyć, jak wygląda inkluzywne zatrudnianie w praktyce. Amazon uruchomił w 2020 roku program dedykowany zatrudnianiu osób niesłyszących. Inicjatywa funkcjonuje w ośmiu centrach logistycznych, gdzie pracownicy z niepełnosprawnościami słuchu otrzymują dostosowane stanowiska pracy, wsparcie komunikacyjne i możliwość pełnego uczestnictwa w zespołach.

Program Amazonu pokazuje, że pracodawcy mogą aktywnie budować inkluzywną kulturę organizacyjną, zamiast czekać na obowiązki prawne. Takie rozwiązania przynoszą korzyści obu stronom: pracownicy zyskują godną pracę i poczucie wartości, a pracodawcy dostęp do talentów, które mogą być niedostatecznie wykorzystywane na rynku pracy.

Kto wspiera zmiany i jak mogą wyglądać w praktyce?

Za zmianami systemowymi opowiadają się przedstawiciele różnych sektorów. Emilia Szczukowska, koordynatorka Koalicji „Inkluzywni w zatrudnianiu”, podkreśla: „Choroba przewlekła nie powinna oznaczać konieczności rezygnacji z pracy. Potrzebujemy rozwiązań, które pomogą pracodawcom tworzyć środowisko pracy odpowiadające na różnorodne potrzeby pracowników oraz wspierać ich w utrzymaniu zatrudnienia”.

Wsparcie dla osób z chorobami przewlekłymi już teraz dostępne jest poprzez:

• Urzędy pracy — dysponują dedykowanymi działami obsługi osób z niepełnosprawnościami, które pomagają w znalezieniu zatrudnienia i doradztwie zawodowym
• Pracodawców zaangażowanych — coraz więcej firm rozumie, że zatrudnianie osób z ograniczeniami zdrowotnymi to nie tylko obowiązek społeczny, ale też biznesowa racjonalność
• Organizacje pozarządowe i fundacje — wspierają osoby z chorobami przewlekłymi w procesie powrotu do pracy i adaptacji na stanowisku

Element wsparcia	Dostępny już dziś	Proponowany	Beneficjent
Doradztwo zawodowe	✓	Rozszerzenie	Osoby szukające pracy
Adaptacja stanowiska	Częściowo	✓ Fundusz dedykowany	Pracownicy zatrudnieni
Wsparcie finansowe pracodawcy	Programy punktowe	✓ Fundusz systemowy	Pracodawcy
Świadczenia pracownicze dostosowane	Rzadko	✓ Reforma ZFSS	Pracownicy z chorobami

Co to oznacza dla pracownika z chorobą przewlekłą?

Jeśli zmagasz się z chorobą przewlekłą i obawiasz się utraty pracy, warto wiedzieć, że system zaczyna się na Ciebie otwierać. Możesz:

1. Skontaktować się z lokalnym Urzędem Pracy — tam pracownicy działu obsługi osób z niepełnosprawnościami pomogą Ci ocenić możliwości zatrudnienia i dostępne wsparcie
2. Poruszyć temat z pracodawcą — coraz więcej firm jest gotowych do rozmowy o adaptacji stanowiska lub elastycznych warunkach pracy
3. Szukać pracodawców zaangażowanych — firmy takie jak Amazon pokazują, że inkluzywne zatrudnianie jest możliwe i opłacalne

Dla pracodawców zmiana systemowa oznacza dostęp do nowych źródeł finansowania i wsparcia doradczego, które mogą uczynić zatrudnianie osób z chorobami przewlekłymi bardziej opłacalne i mniej skomplikowane.

Perspektywy na przyszłość

Dyskusje w Parlamencie i działalność Koalicji „Inkluzywni w zatrudnianiu” pokazują, że temat osób z chorobami przewlekłymi na rynku pracy zaczyna być traktowany priorytetowo. Postulaty zmian są konkretne i możliwe do wdrożenia — chodzi o dedykowany fundusz i reformę systemów wsparcia pracowniczego.

Zmiana nie nastąpi z dnia na dzień, ale kierunek jest jasny: choroby przewlekłe nie muszą oznaczać końca kariery zawodowej. Potrzebne są jednak zarówno działania pracodawców, jak i wsparcie systemowe ze strony państwa.