Pensum nauczycieli zawodu od września 2026. Czy zmienić umowę?

Od 1 września 2026 r. nauczyciele praktycznej nauki zawodu mają jednolite, 18-godzinne pensum wynikające bezpośrednio z przepisów Karty Nauczyciela, a nie określane indywidualnie przez organ prowadzący szkołę. Ta zmiana, wprowadzona ustawą z 25 lipca 2025 r., rodzi wiele pytań w środowisku edukacyjnym — przede wszystkim czy nauczyciele i dyrektorzy muszą podpisywać nowe umowy o pracę lub akty mianowania.

Czym jest nowe pensum i dlaczego się zmienia?

Do 31 sierpnia 2026 r. pensum nauczycieli praktycznej nauki zawodu mogło być różne w zależności od tego, w której jednostce samorządu terytorialnego pracowali. Każdy organ prowadzący szkołę określał je samodzielnie, na podstawie art. 42 ust. 7 Karty Nauczyciela. Powodowało to chaos — ta sama grupa zawodowa mogła mieć zupełnie inne obowiązki godzinowe w zależności od lokalizacji szkoły.

Od nowego roku szkolnego 2026/2027 sytuacja się zmienia. Pensum wynosi teraz 18 godzin tygodniowo dla wszystkich nauczycieli praktycznej nauki zawodu, niezależnie od tego, w której szkole pracują. To rozwiązanie ujednolica warunki pracy i eliminuje różnice między poszczególnymi samorządami.

Czy trzeba zmienić umowę o pracę? Praktyczne wytyczne dla dyrektorów

Kluczowe pytanie brzmi: czy sama zmiana przepisów automatycznie zobowiązuje dyrektora do podpisania aneksu do umowy o pracę?

Odpowiedź jest niejednoznaczna, ale ogólna zasada jest taka: sama zmiana ustawowego pensum nie powoduje automatycznie obowiązku zawarcia aneksu do umowy o pracę. Jednak dyrektor musi każdorazowo przeanalizować konkretną sytuację.

Jeśli nauczyciel:

• nadal jest zatrudniony w tym samym wymiarze etatu (np. na pełnym etacie),
• pracuje na tym samym stanowisku,
• wykonuje ten sam rodzaj pracy,

to zmiana pensum z ustawy nie wymaga automatycznie podpisania aneksu.

Jednak jeśli zawarta z nauczycielem umowa o pracę zawiera konkretne postanowienia dotyczące „obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć”, dyrektor powinien dokładnie przeanalizować, czy treść wymaga dostosowania do nowych przepisów. W takim przypadku aktualizacja dokumentacji może być konieczna — nie dlatego, że zmienia się pensum, lecz dlatego, że umowa odwołuje się do konkretnych liczb godzin, które teraz się zmieniły.

Scenariusz	Czy zmiana umowy potrzebna?	Uzasadnienie
Nauczyciel na pełnym etacie, ta sama praca, umowa nie zawiera konkretnych godzin	Nie	Sama zmiana ustawowego pensum nie powoduje obowiązku zmiany
Nauczyciel na pełnym etacie, umowa zawiera konkretny wymiar zajęć (np. 20 godz.)	Tak	Treść umowy wymaga dostosowania do nowych przepisów
Zmiana wymiaru etatu (np. z 0,8 na 1,0)	Tak	Zmieniają się inne warunki zatrudnienia, wymagana procedura
Przeniesienie nauczyciela na inne stanowisko	Tak	Wymagane zastosowanie odrębnych procedur z Karty Nauczyciela

Czy trzeba wydać nowy akt mianowania?

Kolejne pytanie dotyczy aktu mianowania. Wiele dyrektorów zastanawia się, czy zmiana pensum wymaga wydania nowego dokumentu.

Odpowiedź jest jasna: nie, zmiana pensum sama w sobie nie stanowi podstawy do wydania nowego aktu mianowania. Zgodnie z art. 13 Karty Nauczyciela, akt mianowania jest dokumentem, na podstawie którego nawiązuje się stosunek pracy. Jeśli stosunek pracy trwa nadal, bez zmian w stanowisku czy wymiarze etatu, nie ma powodu do ponownego wydawania aktu mianowania wyłącznie z powodu zmiany obowiązkowego tygodniowego wymiaru zajęć.

Nowy akt mianowania będzie potrzebny tylko wtedy, gdy dochodzi do innych zmian wymagających zastosowania odrębnych przepisów Karty Nauczyciela — na przykład przeniesienia nauczyciela na podstawie art. 18 tej ustawy.

Co zmienia się w praktyce dla szkoły?

Choć sama zmiana pensum nie zawsze wymaga zmiany dokumentów pracowniczych, ma istotny wpływ na organizację pracy szkoły. Zmienia się bowiem sposób ustalania godzin ponadwymiarowych — czyli tych, które nauczyciel wykonuje ponad obowiązkowe pensum.

Dyrektor powinien ponownie przeanalizować:

• jak nowe, 18-godzinne pensum wpłynie na rozkład zajęć nauczycieli,
• jakie będą konsekwencje dla ustalania godzin ponadwymiarowych,
• czy wymiary etatu poszczególnych nauczycieli wymagają dostosowania do nowych regulacji.

To właśnie te kwestie będą wymagały największej uwagi po rozpoczęciu roku szkolnego 2026/2027. W praktyce zmiana pensum może wpłynąć na całą organizację pracy szkoły, nawet jeśli nie wymaga zmiany dokumentów pracowniczych poszczególnych nauczycieli.

Co to oznacza dla dyrektorów i nauczycieli?

Dla dyrektorów oznacza to, że nie mogą automatycznie podpisywać aneksów do wszystkich umów „na wszelki wypadek”. Zamiast tego powinni:

1. Przeanalizować każdą umowę o pracę zawartą z nauczycielami praktycznej nauki zawodu
2. Sprawdzić, czy umowa zawiera konkretne odniesienia do wymiaru zajęć
3. Jeśli zawiera, dostosować treść do nowych przepisów
4. Jeśli nie zawiera, pozostawić dokumenty bez zmian
5. Przygotować się na zmianę w organizacji pracy szkoły, szczególnie w kwestii godzin ponadwymiarowych

Dla nauczycieli oznacza to, że nie muszą się obawiać automatycznych zmian w umowach. Jednak powinni być świadomi, że dyrektor może poprosić ich o podpisanie aneksu, jeśli umowa rzeczywiście wymaga dostosowania do nowych przepisów. To nie jest zmiana warunków zatrudnienia — to jedynie aktualizacja dokumentacji do obowiązujących przepisów.

Kluczem jest indywidualne podejście do każdego przypadku. Dyrektor nie powinien traktować zmiany pensum jako automatycznego powodu do renegocjacji wszystkich umów, ale musi być gotów do zmian, jeśli konkretna umowa tego wymaga.