4,5 mln Polaków zagrożonych AI. GUS wskazuje zawody do zmiany

Sztuczna inteligencja zmieni pracę ponad 4,5 mln Polaków w najbliższych latach, ale nie musi to oznaczać masowych zwolnień — raczej transformację obowiązków i konieczność nabycia nowych kompetencji. Takie wnioski płyną z raportu Głównego Urzędu Statystycznego przygotowanego we współpracy z NASK, Międzynarodową Organizacją Pracy i Polskim Instytutem Badawczym, który przeanalizował ponad 30 tys. zadań wykonywanych w różnych profesjach pod kątem podatności na automatyzację.

Skala zagrożenia: 4,5 mln pracowników w strefie ryzyka

Raport “Generatywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracy” pokazuje, że wpływ AI będzie znacznie szerszy niż wcześniej przypuszczano. Oszacowano, że ponad 4,5 mln osób pracuje w zawodach, w których część obowiązków może zostać przejęta przez narzędzia oparte na sztucznej inteligencji. Jeszcze bardziej alarmujące są dane dotyczące zawodów o najwyższym stopniu zagrożenia — około 640 tys. pracowników zatrudnionych jest w profesjach, gdzie automatyzacja może objąć znaczną część codziennych zadań.

Dodatkowa analiza Polskiego Instytutu Ekonomicznego wskazuje, że nawet około 3 mln Polaków wykonuje zawody należące do 20 profesji najbardziej podatnych na wpływ sztucznej inteligencji. Średni wiek pracowników z tej grupy wynosi 41 lat, a kobiety stanowią blisko 58% zatrudnionych.

Kobiety częściej zagrożone automatyzacją

Jedna z kluczowych obserwacji raportu dotyczy nierównomiernego rozkładu ryzyka ze względu na płeć. W grupie osób wykonujących zawody podatne na automatyzację kobiety stanowią blisko 63%, a średni wiek pracowników wynosi 41 lat. W profesjach najbardziej narażonych na przejęcie obowiązków przez AI udział kobiet rośnie do ponad 77%, natomiast przeciętny wiek spada do niespełna 40 lat.

Szczególnie wysokie odsetki kobiet odnotowano w zawodach administracyjnych i finansowych. Wśród pracowników ds. finansowo-statystycznych, średniego personelu finansowego oraz pracowników obsługi biurowej udział kobiet przekracza 80%, natomiast w zawodzie sekretarki sięga niemal 99%. Ta dysproporcja wynika z faktu, że właśnie te zawody — oparte na powtarzalnych czynnościach przetwarzania informacji — są najbardziej podatne na automatyzację przez duże modele językowe.

Zawody najbardziej i najmniej zagrożone

Zawód/Kategoria	Poziom zagrożenia	Dominująca płeć	Charakterystyka
Sekretarki	Bardzo wysokie	99% kobiet	Rutynowe prace administracyjne
Pracownicy ds. finansowo-statystyczni	Bardzo wysokie	80%+ kobiet	Przetwarzanie danych finansowych
Analitycy systemów komputerowych	Wysokie	80% mężczyzn	Zadania poznawcze, kod
Programiści	Wysokie	80% mężczyzn	Złożone zadania kognitywne
Pracownicy ochrony zdrowia	Niskie	Mieszane	Specjalistyczna wiedza, kontakt osobisty
Zawody rzemieślnicze (hydraulicy, elektrycy)	Niskie	Dominacja mężczyzn	Umiejętności manualne, specjalizacja
Nauczyciele	Niskie	Mieszane	Kompetencje społeczne, edukacja
Kucharze, fryzjerzy	Niskie	Mieszane	Umiejętności manualne, kreatywność

Geograficzne różnice w zagrożeniu

Autorzy raportu zwracają uwagę na wyraźne różnice regionalne w rozkładzie zawodów podatnych na automatyzację. Największe skupienie takich profesji występuje w największych aglomeracjach — Warszawie, Krakowie, Wrocławiu i Poznaniu — oraz w otaczających je gminach.

Szczególnie wysokie wskaźniki zagrożenia odnotowano w miastach, w których działają centra outsourcingu procesów biznesowych (BPO), centra obsługi klienta, biura rachunkowe i firmy zatrudniające dużą liczbę pracowników administracyjnych. Te regiony charakteryzują się rozwinięty sektorem nowoczesnych usług dla biznesu, gdzie pracuje wielu pracowników w zawodach podatnych na automatyzację.

Z kolei mniejsze ryzyko dotyczy regionów peryferyjnych i terenów wiejskich, w których dominują profesje wymagające specjalistycznej wiedzy, rozwiniętych kompetencji społecznych lub umiejętności manualnych. Należą do nich pracownicy ochrony zdrowia, edukacji, inżynierii i zarządzania, a także przedstawiciele zawodów rzemieślniczych i usługowych.

Nowa fala automatyzacji: AI zagraża zawódom wymagającym kwalifikacji

Jedna z istotnych obserwacji raportu dotyczy charakteru obecnej fali automatyzacji. Wcześniejsze fale technologiczne obejmowały przede wszystkim zadania rutynowe i prace fizyczne — Internet zmienił model biznesowy firm opartych na przesyłaniu informacji, ale zawody wymagające wysokich kwalifikacji pozostawały stosunkowo bezpieczne.

Obecnie sytuacja się zmienia. Największy wpływ sztucznej inteligencji będzie odczuwalny w zawodach wymagających wysokich kwalifikacji oraz pracy opartej na analizie informacji i kompetencjach poznawczych. Duże modele językowe mogą wykonywać złożone zadania analityczne, redagowanie dokumentów, przygotowywanie raportów i analizę danych — czynności, które dotychczas były domeną wysoko wykwalifikowanych pracowników.

Jak mówi Paweł Tkaczyk, ekspert ds. marketingu i budowania marek: “Sztuczna inteligencja zredukuje wiele zawodów. To są zawody, które w modelu biznesowym mają przetwarzanie informacji. Już kiedyś byliśmy tego świadkami. Jak wchodził internet, to on zredukował niemalże do zera koszty przesyłania informacji. Firmy, które miały model biznesowy oparty o silosowanie i przesyłanie informacji, praktycznie wypadły z rynku.”

Co to oznacza dla pracowników

Raport GUS pokazuje, że przygotowanie się do zmian na rynku pracy staje się konieczością, ale nie oznacza to automatycznej utraty zatrudnienia. Pracownicy w zawodach zagrożonych powinni skupić się na rozwijaniu umiejętności, które AI nie może łatwo zastąpić:

• Kompetencje społeczne i interpersonalne — zdolność do komunikacji, negocjacji, pracy w zespole
• Kreatywność i innowacyjność — zdolność do generowania nowych pomysłów i rozwiązań
• Specjalistyczna wiedza domenowa — głębokie zrozumienie branży i kontekstu biznesowego
• Umiejętności manualne i praktyczne — zawody wymagające pracy fizycznej i precyzji
• Zdolność do adaptacji — gotowość do nauki nowych narzędzi i metod pracy

Dla pracodawców raport sugeruje konieczność inwestowania w reskilling pracowników — przeszkolenie istniejących kadr w nowych umiejętnościach zamiast masowych zwolnień. Dla instytucji edukacyjnych oznacza to zmianę programów nauczania w kierunku umiejętności przyszłości.

Dane GUS pokazują również, że zmiana zawodu lub znaczące przekwalifikowanie się będą niezbędne dla części pracowników, szczególnie tych zatrudnionych w zawodach o najwyższym zagrożeniu. Jednak dla większości pracowników chodzi raczej o ewolucję obowiązków niż całkowitą zmianę ścieżki kariery — praca będzie wyglądać inaczej, ale stanowiska pozostaną.