AI zwolni 5,5 mln Polaków. Które zawody znikną pierwsze?

Sztuczna inteligencja zmienia polski rynek pracy szybciej niż się tego spodziewaliśmy, a proces ten już trwa. Nie jest to scenariusz odległej przyszłości, ale rzeczywistość, którą obserwujemy na bieżąco.

Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego “AI na polskim rynku pracy” w dwudziestu zawodach najbardziej narażonych na wpływ sztucznej inteligencji pracuje obecnie 3,68 miliona osób. To liczba, która powinna zaniepokoić zarówno pracowników, jak i pracodawców. Wśród zawodów zagrożonych znajdują się finansiści, prawnicy, urzędnicy administracji publicznej, specjaliści do spraw administracji oraz programiści – zawody, które do niedawna były kojarzone z wysoką stabilnością zatrudnienia i długoterminowym bezpieczeństwem kariery zawodowej.

Skalę zmian pokazują prognozy Międzynarodowego Funduszu Walutowego

Jeszcze bardziej alarmujące są prognozy międzynarodowych instytucji. Międzynarodowy Fundusz Walutowy, na którego analizy powołuje się firma Personnel Service, wskazuje, że w perspektywie od pięciu do dziesięciu lat nawet ponad 5,5 miliona osób w Polsce może stracić pracę na rzecz sztucznej inteligencji. To stanowi około 32% całego zatrudnienia w kraju.

Jednocześnie proces ten nie będzie jednakowy dla wszystkich. Z wyliczeń Personnel Service wynika, że podczas gdy potencjalna redukcja może objąć ponad 5,5 miliona miejsc pracy, to 4,64 miliona pracowników (27% rynku pracy) może skorzystać na rozwoju sztucznej inteligencji, a 6,87 miliona osób (40% zatrudnionych) prawdopodobnie nie odczuje jej wpływu w znaczący sposób.

Scenariusz zmian	Liczba osób (mln)	Procent zatrudnienia
Mogą stracić pracę	5,5	32%
Mogą skorzystać	4,64	27%
Nie odczują zmian	6,87	40%
Pracują w zawodach zagrożonych (PIE)	3,68	–

Co to oznacza: Polska stoi przed znaczną transformacją rynku pracy, ale zmiana nie będzie katastrofalna dla wszystkich. Kluczowe będzie to, w jakim sektorze pracujesz i jakie umiejętności posiadasz. Część pracowników będzie musiała zmienić zawód lub podnowić kwalifikacje, aby pozostać konkurencyjna na rynku.

Które branże będą najbardziej dotknięte automatyzacją?

Handel detaliczny i obsługa klienta

Jednym z najbardziej widocznych przykładów transformacji jest handel detaliczny. Kasy samoobsługowe stały się w wielu sklepach standardem, a zapotrzebowanie na kasjerów i sprzedawców stopniowo maleje. W przyszłości pracownicy ci będą częściej pełnić funkcję doradców klienta lub osób nadzorujących systemy sprzedaży, a ich rola w obsłudze transakcji będzie znacznie mniejsza niż dotychczas.

Podobne zmiany zachodzą w sektorze usług. Eksperci przewidują spadek zapotrzebowania na pracowników obsługi klienta, telemarketerów oraz operatorów central telefonicznych. Ich zadania coraz częściej przejmują chatboty oraz automatyczne systemy komunikacji. Na rynku pozostaną przede wszystkim osoby, które potrafią rozwiązywać złożone i niestandardowe problemy, z którymi sztuczna inteligencja wciąż sobie nie radzi.

Transport, logistyka i produkcja

Technologiczna transformacja obejmuje również transport i logistykę. W kolejnych latach może zmniejszyć się zapotrzebowanie na taksówkarzy i kierowców samochodów dostawczych, choć tempo tych zmian będzie zależało od rozwoju pojazdów autonomicznych. Eksperci zwracają również uwagę na możliwość ograniczenia liczby miejsc pracy dla kontrolerów ruchu lotniczego.

Na liście zawodów szczególnie narażonych na automatyzację znajdują się także pracownicy produkcji i montażu wykonujący powtarzalne czynności. Już dziś specjaliści zalecają im rozwijanie nowych kompetencji i podnoszenie kwalifikacji. Podobna sytuacja dotyczy magazynierów, pracowników logistycznych oraz operatorów maszyn. W przyszłości na rynku pozostaną przede wszystkim osoby nadzorujące pracę systemów oraz wykonujące zadania wymagające elastyczności i kreatywności.

Sektor finansowy i prace biurowe

Zmiany są widoczne także w sektorze finansowym. Cyfryzacja ogranicza zapotrzebowanie na agentów ubezpieczeniowych, pośredników kredytowych oraz część pracowników banków. W kolejnych latach transformacja może objąć również księgowych i audytorów, ponieważ część ich obowiązków coraz częściej przejmują algorytmy analizujące dane finansowe.

Automatyzacja dotyczy również wielu prac biurowych. Sekretarki, asystenci biurowi czy asystenci prawni muszą liczyć się z tym, że znaczną część ich zadań przejmą systemy cyfrowe. Po wybuchu wojny w Ukrainie i pogłębiających się brakach kadrowych wiele firm zaczęło intensywniej inwestować w automatyzację i robotyzację procesów, co dotyczy również budownictwa i rolnictwa.

Zawody, które AI nie zastąpi – przynajmniej na razie

Nie wszystkie profesje są jednak w takim samym stopniu zagrożone automatyzacją. Krzysztof Inglot, ekspert rynku pracy z firmy Personnel Service, podkreśla, że sztuczna inteligencja zwiększa wydajność i ogranicza ryzyko błędów, ale nie potrafi zastąpić cech typowo ludzkich – przede wszystkim empatii, kreatywności oraz zdolności rozwiązywania złożonych problemów.

W sektorze medycznym sztuczna inteligencja może wspierać diagnostykę i planowanie leczenia, ale nie zastąpi lekarzy, chirurgów, pielęgniarek ani opiekunów osób starszych. Ich praca opiera się nie tylko na wiedzy, lecz także na odpowiedzialności i relacji z pacjentem. Podobnie jest w przypadku psychologów i terapeutów, gdzie kluczową rolę odgrywa bezpośredni kontakt międzyludzki.

Relatywnie bezpiecznie mogą czuć się także przedstawiciele wielu zawodów usługowych i kreatywnych – hydraulicy, elektrycy, fryzjerzy, artyści czy szefowie kuchni. W tych profesjach ważne są umiejętności manualne, pomysłowość oraz bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem – obszary, w których maszyny wciąż pełnią raczej funkcję narzędzia niż pełnoprawnego zastępstwa.

Kompetencje przyszłości: co musisz wiedzieć

Zmieniający się rynek pracy sprawia, że rośnie znaczenie kompetencji przyszłości. Z raportu World Economic Forum “The Future of Jobs 2023” wynika, że kluczowe stają się między innymi myślenie analityczne, kreatywność oraz zdolność uczenia się przez całe życie.

Na pierwszym miejscu w zestawieniu znajduje się myślenie analityczne. Według raportu aż 74% ekspertów przewiduje, że w ciągu najbliższych pięciu lat zapotrzebowanie na tę umiejętność będzie systematycznie rosnąć. To oznacza, że pracownicy, którzy potrafią analizować dane, identyfikować problemy i proponować rozwiązania, będą coraz bardziej poszukiwani.

Kreatywność zajmuje drugie miejsce – umiejętność myślenia poza schematami i generowania nowych pomysłów będzie niezbędna w świecie, w którym AI przejmuje powtarzalne zadania. Trzecią kluczową kompetencją jest zdolność uczenia się przez całe życie, czyli gotowość do ciągłego rozwoju i adaptacji do zmieniających się warunków rynku.

Co to oznacza dla Ciebie: Jeśli pracujesz w zawodzie zagrożonym automatyzacją, nie oznacza to, że jesteś skazany na zwolnienie. Kluczowe jest inwestowanie w rozwój umiejętności, które AI nie potrafi zastąpić – kreatywność, myślenie analityczne, komunikację i zdolność rozwiązywania złożonych problemów. Kursy, szkolenia i samokształcenie powinny stać się dla Ciebie priorytetem.

Proces transformacji rynku pracy już się rozpoczął. Dwanaście procent pracowników deklaruje, że zna osobę, która w ciągu ostatniego roku straciła pracę w wyniku automatyzacji wprowadzonej w firmie. To sygnał, że zmiany nie są już teoretyczne – są rzeczywistością, z którą musimy się zmierzyć już teraz.